Gallery

“Chữa lói ngọng” ở Hà Nội

Tác giả: Văn Chung

Bài 1: ‘Hà Lội’ chữa ‘lói ngọng’

Công cuộc “chuẩn hóa” giọng Hà Nội với kế hoạch “luyện phát âm, viết đúng hai phụ âm đầu: l,n” đối ở 13 huyện đang được thực hiện kể từ năm 2010 đến nay. VietNamNet tới các trường ghi lại các câu chuyện Hà “Lội” sửa ‘lói” ngọng.

Dạy học sinh phát âm đúng, viết đúng phụ âm “l,n” theo các giáo viên trường tiểu học là việc làm không hề đơn giản, mất rất nhiều thời gian, công sức, giáo viên phải đồng hành thường xuyên với các trò mới mong các em khá lên được. Trong ảnh: HS Trường Tiểu học Cổ Loa vui đùa trong giờ ra chơi.
(Ảnh chỉ có tính chất minh họa).
Ở huyện Mê Linh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đại Thịnh A (xã Đại Thịnh) Phạm Thị An phân trần: Chỉ số ít các em HS phát âm đúng hai phụ âm đầu “l, n”. Tình trạng trên cũng đã có từ lâu. Trường Tiểu học Đại Thịnh A hiện có 431 học sinh.

Trong 862 học sinh của Trường Tiểu học Tiền Phong A, có khoảng 60% nói ngọng.

Ở Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc (xã Vĩnh Ngọc, huyện Đông Anh), tỉ lệ HS nói ngọng của trường chiếm trên dưới 40% trong tổng số HS toàn trường.

Thấp hơn một chút, con số của Trường Tiểu học Ngô Tất Tố (xã Mai Lâm, cùng huyện Đông Anh) đưa ra là hơn 30% học sinh.

“Điều này có nguyên nhân lớn từ việc HS sống trong vùng dân cư phần đông cũng phát âm như vậy” – Hiệu phó Trường Tiểu học Tiền Phong A Đặng Quang Hà chia sẻ: “Học sinh (HS) tại đây chủ yếu sai ở việc phát âm hai phụ âm “l,n”.

Có mấy nguyên nhân như việc trước đây có thể giáo viên chưa tập trung chú ý sửa cho HS mà phải lo đến chạy với tiết độ bài vở. Thêm nữa là do thời gian qua chưa có sự chỉ đạo quyết liệt từ trên nên ít nhiều giáo viên xao nhãng”.

HS dễ dàng “tái ngọng”

Trưa ngày 30/10, đứng trò chuyện với nhóm HS gồm cả tiểu học và THCS trên địa bà xã Mai Lâm cạnh ao cá trên lối vào cụm trường tiểu học và THCS của xã này thì hầu hết các em đều mắc lỗi nói ngọng.

Một HS lớp 7, Trường THCS Mai Lâm đang đứng trên xe đạp nhảy tót xuống bờ ao gần đó, tính xem có nhìn thấy con cá nào không:

“Bọn mày ơi, xem lày chỗ lước lày lông, lội được”.

Thấy mấy em nhỏ tiểu học đứng trên bờ, em này động viên:

“Tao lói mà không tin à? Đây lày”. Vừa nói cậu vừa xắn quần, lội xuống chỗ nước nông. (xin để nguyên những từ các em phát âm sai, đã gạch chân).

Hỏi các em có biết đang nói ngọng không, mấy cu cậu chỉ cười: “Cũng lúc biết, lúc không. Mà bọn em quen rồi”.

Không chỉ nói ngọng hai phụ âm “l-n”, Hiệu phó Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc cho biết thêm: “Các em còn ngọng vần “óc” – oóc” ví dụ “mái tóc” thành “mái tooc” “đi học” thành “đi hoọc”, “oong” thành “ong”, dấu ngã (~) đọc thành dấu sắc (´), vần “uyền” đọc thành “uền” ví dụ “cái thuyền” đọc thành “cái thuền”.

Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thanh Lâm A (xã Thanh Lâm, huyện Mê Linh, Hà Nội) bổ sung thêm các lỗi phát âm do ảnh hưởng của địa phương của HS là âm “a”, đọc thành “e” ví dụ “tay” đọc thành “te”.

Có những vùng do thổ nhưỡng, thói quen lâu đời mà trở thành cả làng, cả vùng nói ngọng. Có nhiều kiểu nói ngọng như ngọng phần âm (“o” thành “oe” như xã Cát Quế, huyện Hoài Đức), thiếu thanh huyền (“nhà” thành “nha” như một số vùng thuộc huyện Thạch Thất).

Cô Phạm Thị Vân, giáo viên dạy lớp 1 Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc tâm sự:

“Khó nhất là khi sửa luyện nói cho các cháu. Hiện chỉ có hướng dẫn của phòng và Sở GD-ĐT về dạy kĩ thuật bật lưỡi cho HS. Chương trình cụ thể thì giáo viên phải sưu tầm các ví dụ từ sách vở và từ ngôn ngữ của địa phương để dạy các trò.

Trăn trở của cô Vân cũng là mong mỏi của lãnh đạo các trường tiểu học. Theo ông Hà: “Hiện tài liệu giảng dạy, chúng tôi cóp nhặt, sưu tầm mỗi nơi một ít. Nếu có bộ tài liệu hướng dẫn cụ thể thì rất tốt”.

Hiện nay, một số trường tiểu học tại Đông Anh ngoài việc đưa dạy phát âm đúng vào tất cả các bộ môn; phân môn của bộ môn tiếng Việt (gồm có tập đọc, tập làm văn,…) thậm chí là môn năng khiếu. Và tùy từng khối lớp mà mỗi tuần trường dành riêng 1 tiết hoặc 2 tuần 1 tiết dạy cho các trò việc luyện đọc, viết đúng các phụ âm “l,n”.

Trong khi đó, ở huyện Mê Linh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thanh Lâm A cho biết, hiện trường chỉ giữ việc lồng ghép dạy phát âm, viết đúng các phụ âm và chính tả vào các phân môn của bộ môn tiếng Việt. Trường Tiểu học Tiền Phong A mới đang tiến hành dạy chuyên đề mẫu cho HS khối lớp 2, 3. Trường sẽ vừa làm vừa rút kinh nghiệm.

Không khỏi băn khoăn, cô Vân bộc bạch: “Vai trò của gia đình rất quan trọng. Có thể trên lớp giáo viên sửa được nhưng khi về nhà, sống giữa gia đình mà từ ông bà, bố mẹ, người thân đều nói ngọng thì chuyện các cháu “tái ngọng” là điều dễ hiểu”.

Bài 2: Chuyện của cô giáo nói ngọng nhất trường

– Lớn lên rồi trở thành dâu, cô Hiên đều sống trong môi trường ai cũng nói ngọng: từ ông bà, cha mẹ, hàng xóm, người thân. Ngồi đối diện với tôi, cô cố nói thật chậm, nghỉ ngơi để tránh bị sai hai phụ âm “l, n”.

Để dạy được các trò, trước hết giáo viên cần phải đạt chuẩn về phát âm. Trong ảnh: HS Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc (xã Vĩnh Ngọc, huyện Đông Anh, Hà Nội) trong giờ ra chơi. (Ảnh chỉ có tính chất minh họa).
Gương mặt chất phác, áo quần giản dị và nụ cười hiền hậu cô Hiên (đã đổi tên), giáo viên một trường tiểu học tại huyện Đông Anh đã từng đứng trước các giáo viên trong hội nghị tập huấn về dạy phát âm, luyện viết đúng phụ âm “l,n” của huyện thẳng thắn nhận: “Tôi là giáo viên nói ngọng nhất trường!”

Cô tâm sự: “Hồi phổ thông mình đi học quanh đây thì toàn người nói ngọng nên có sửa được gì. Lên ĐH, bạn bè nói nhiều cũng xấu hổ và sửa nhiều lắm. Nhưng rồi khi về quê, hòa nhập lại với môi trường cũ “nói sai thì mọi người vẫn cho là đúng, không biết đó là sai nữa. Nên lâu dần thành quen, mình lại nói ngọng”.

“Những lúc dạy các trò vì tập trung nên mình ít mắc lỗi hơn” – cô cười tươi, điệu cười đúng chất một người xuất phát từ nông thôn mộc mạc, chân tình: “Còn nói chuyện với nhau thế lày. Đấy, hơi nhanh là vấp”.

Nhìn bên ngoài, cô Hiên già hơn nhiều so với tuổi 41 của mình. Giọng cô ôn tồn, cô chia sẻ: “Nhiều người biết mình nói ngọng nhưng không dám nhận vì sợ xấu hổ. Mình thì nghĩ đơn giản nếu sai thì cố sửa, cùng lắm là nói lại”.

Vừa qua, trong hội nghị tập huấn cho các giáo viên về dạy phát âm, luyện đúng phụ âm “l,n” do phòng GD-ĐT huyện Đông Anh tổ chức sau buổi đứng lớp trình bày với các giáo viên trong huyện, cô Hiên đã thẳng thắn nhận mình là người nói ngọng nhất nhì trong trường nên mong được mọi người giúp đỡ.

Hành động của cô, như đánh giá của Hiệu phó Trường Tiểu học Ngô Tất Tố (xã Mai Lâm) Nguyễn Mai Hoa: “Đấy thực sự là việc làm đầy dung cảm của cô và được mọi người rất ủng hộ”.

Hiệu trưởng nhà trường nơi cô Hiên đang công tác cho tôi biết thêm: “Trước đó, biết cô Hiên còn nói ngọng nên trường quyết định cử đi học lớp tập huấn. Động viên mãi cô mới đi”. “Mình suy nghĩ rằng nếu càng ngại thì sẽ khó khắc phục điểm yếu này của bản thân nên mạnh dạn tham gia” – cô Hiên chia sẻ.

Trong giao tiếp, hiệu trưởng cùng các giáo viên khác thường xuyên trao đổi, góp ý và động viên những người còn điểm yếu là nói ngọng như cô Hiên khắc phục khó khăn để dạy tốt.

Cái khó của người giáo viên tuổi 41 này là “mình dạy đúng phát âm nhưng để phát hiện ra các trò nói sai thì khó”.

Vậy là cô nghĩ ra cách tìm những học trò nghe, nói chuẩn nhất, thông qua các em giúp cô phát hiện và kịp thời uốn nắn cho các em còn nói ngọng.

Bài 3: Hiệu trưởng cũng ngọng líu lô

– Khẳng định rằng nếu trong tiết học, khi đã tập trung vào bài giảng thì giáo viên luôn hết sức cẩn trọng với từ ngữ nên rất ít sai nhưng khi trò chuyện từ Hiệu phó, Hiệu trưởng của một số trường tiểu học vẫn liên tục mắc lỗi nói ngọng.

Một cựu sinh viên báo chí quê ở xã Đông Hội (huyện Đông Anh) tâm sự: “Mãi lên ĐH, học cùng các bạn ở nhiều tỉnh thành mình mới biết là đang nói ngọng phụ âm “l,n”. Ngày trước thầy cô gần như không để ý, thậm chí có khi nói ngọng cùng cũng nên.

Giờ lên ĐH, bạn bè có khi cười, có khi chỉ trích nên xấu hổ lắm, cứ đến chỗ nào chuẩn bị có từ phát âm bằng những phụ âm đầu này là mình lại phải “phanh” lại, nói thật chậm”.

Để dạy được các trò, trước hết giáo viên cần phải đạt chuẩn về phát âm. Trong ảnh: Trong ảnh: một tiết học của cô trò Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc (xã Vĩnh Ngọc, huyện Đông Anh, Hà Nội).
Nói ngọng không trừ cả Hiệu trưởng
Trong quá trình tới gặp, làm việc với một số trường tiểu học thuộc huyện Đông Anh và Mê Linh (Hà Nội) PV và các thầy cô là lãnh đạo nhà trường lại được một phen cười nghiêng ngả khi phát hiện chính các vị này vẫn còn nói ngọng, thậm chí khá nặng.

Khi được hỏi về công tác dạy HS cách luyện phát âm đúng, chuẩn, một hiệu trưởng cho biết: “Lăm lay chúng tôi mới bắt đầu triển khai việc lày. Lói chung là cũng khá vất vả nhưng phải làm quyết liệt thì mới mong thay đổi thực trạng này”. (Những từ gạch chân là lỗi phát âm của giáo viên).

Chưa hết, vị hiệu phó của trường, phụ trách chính mảng này khi trao đổi với PV cũng ít nhiều mắc lỗi nói ngọng: “Cần thiết và quan trọng là giáo viên cần thường xuyên uốn lắn cho HS. Các giáo viên khi nhận chủ trương lày cũng bàn tán khá sôi lổi”. So sánh về mức độ thì vị hiệu phó tự nhận “ít nhiều vẫn nhẹ hơn chị hiệu trưởng”.

Một vị hiệu phó ở trường tiểu học khác ngoài lỗi phát âm sai phụ âm “n” thành “l” thì còn lỗi nói nhanh hay bị vấp, khó nghe. Một vị hiệu phó khác, ở mức độ nhẹ hơn cả trong số các vị mắc lỗi phát âm thì ít nhiều có giọng khá nặng, thi thoảng phát âm sai phụ lâm “l” thành “n”.

Thông báo của Hiệu phó Trường Tiểu học Tiền Phong A (xã Tiền Phong, huyện Mê Linh, Hà Nội) Đặng Quang Hà cho biết hiện trường có hơn 20% trong tổng số 38 giáo viên của trường ít nhiều còn nói ngọng. Con số này ở Trường Tiểu học Đại Thịnh A là hơn 30% trong tổng số 20 giáo viên.

Không đưa ra con số cụ thể nhưng theo Hiệu phó Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc (xã Vĩnh Ngọc, huyện Đông Anh, Hà Nội) Nguyễn Thị Dung con số này “vẫn còn đấy, dù không nhiều”.

Thực sự nguy hại

Nguyên nhân được đưa ra theo lý giải của lãnh đạo các nhà trường: “Do các giáo viên phần lớn là người địa phương hoặc về làm dâu tại địa phương, từ phong tục đến cả lời ăn tiếng nói hàng ngày dễ dàng thấm vào người. Nhiều chị em đôi khi nói sai nhưng không có ai phát hiện, giúp đỡ nên mặc định việc đó không sai”.

“Có thể bình thường mình giao tiếp anh nói ngọng tôi và anh cười với nhau được. Nhưng thật nguy hại khi mình là giáo viên mà còn nói ngọng vì nói rộng ra phát âm đúng thì anh mới hiểu đúng từ ấy dùng trong hoàn cảnh nào, từ đó dẫn tới những cảm thụ đúng. Ví như nói “Hà Lội” thì Hà Nội đang lụt to rồi, Cổ Loa mà thành “Cổ Noa” thì thật buồn cười” – Hiệu phó Trường Tiểu học Vĩnh Ngọc phân tích.

“Bản thân khi nói ngọng tự anh sẽ mất tự tin. Việc này sẽ ảnh hưởng nhiều tới tính mô phạm trong nhà trường” – Hiệu phó Trường Tiểu học Tiền Phong A bổ sung.

Còn theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phú Diễn (Từ Liêm, Hà Nội) Nguyễn Thị Ngọc Oanh: Thật khó chấp nhận khi giáo viên còn nói ngọng. “Giáo viên sẽ không thể tạo ra một thế hệ học sinh chuẩn khi chính mình còn chưa chuẩn. Tác động thì đơn giản và dễ thấy thôi. Ví như những cuộc gặp với phụ huynh học sinh, anh nói ngọng thì không hiểu phụ huynh sẽ nhận xét về anh như thế nào”.

Cũng theo bà Oanh: “Bây giờ thì mình không rõ lắm. Nhưng ngày trước thi vào sư phạm ngoài các môn thi kiến thức, muốn là SV của trường chúng tôi còn phải thi đọc, viết trên bảng. Nếu không qua thì không được tuyển vào. Khắt khe thế cơ mà”.

“Tôi nghĩ bản thân giáo viên khi biết mình nói ngọng đều rất ý thức họ có thể sai khi giao tiếp, song khi đứng lớp ai cũng rất cẩn trọng. Thế nên chỉ căn cứ vào việc nói ngọng mà không nhận các giáo viên về trường (nếu xét tuyển có thêm việc này) thì cũng hơi thiệt thòi cho những người giỏi thực sự” – hiệu phó Trường Tiểu học Ngô Tất Tố (xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội) Nguyễn Mai Hoa chia sẻ quan điểm.

Trường tổ chức thi thơ có phụ âm “l,n”, trao quà cho giáo viên

Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đại Thịnh A Phạm Thị An cho biết: “Để giúp giáo viên còn nói ngọng hai phụ âm “l,n” trong các giờ sinh hoạt công đoàn hoặc tổ chuyên môn chúng tôi thường cho các giáo viên đứng lên tập nói.

Và đó không phải là những bài đọc khô khan. Trường vẫn phát động thi sáng tác thơ có chứa các phụ âm “l,n”. Mọi người sẽ lên đọc tác phẩm của mình. Thường chúng tôi khuyến khích theo lối sáng tác hóm hỉnh để mọi người dễ nghe, dễ nhớ.

Những ai còn mắc lỗi sẽ được chỉ ra và được giúp đỡ. Còn phần thưởng cho người xuất sắc có khi chỉ là tràng pháo tay hoặc món quà nho nhỏ như chiếc khăn tay, hoặc vui vẻ hơn khi có một vài gói kẹo góp vào”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s